γεγονότα Μαΐου-Ιουνίου 1919 στη Σμύρνη και σε άλλες περιοχές: «Documents of the Inter-Allied Commission of Inquiry into the Greek Occupation of Smyrna and Adjoining Territories» (Οκτώβριος 1919)
Το έγγραφο αποτελεί το επίσημο πόρισμα της Διασυμμαχικής Επιτροπής Έρευνας (ΗΠΑ, Βρετανία, Γαλλία και Ιταλία), η οποία συγκροτήθηκε από τη Διάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων για να διερευνήσει τα γεγονότα που ακολούθησαν την ελληνική απόβαση στη Σμύρνη στις 2 Μαΐου 1919. Η Επιτροπή συνεδρίασε 46 φορές και εξέτασε 175 μάρτυρες διαφόρων εθνικοτήτων.
1. Η κατάσταση πριν από την απόβαση
Η Επιτροπή έκρινε ότι, μετά την Ανακωχή του Μούδρου, η κατάσταση στο βιλαέτι του Αϊδινίου ήταν σχετικά σταθερή και ότι δεν υπήρχαν επαρκείς αποδείξεις για άμεσο κίνδυνο μαζικών σφαγών των χριστιανών. Επίσης, θεώρησε ότι η επίκληση του άρθρου 7 της Ανακωχής δεν δικαιολογούσε την ελληνική στρατιωτική επέμβαση.
2. Η απόβαση στη Σμύρνη
Η απόβαση πραγματοποιήθηκε κατόπιν απόφασης της Διάσκεψης Ειρήνης. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η ελληνική διοίκηση δεν είχε λάβει τα απαραίτητα μέτρα για την τήρηση της τάξης, ενώ παρέμεινε ασαφές ποιος πυροβόλησε πρώτος. Οι ελλείψεις στο σχεδιασμό συνέβαλαν στην έκρηξη της βίας.
3. Τα γεγονότα στη Σμύρνη
Μετά την απόβαση σημειώθηκαν αυθαίρετες συλλήψεις, λεηλασίες, κακοποιήσεις, δολοφονίες και βιασμοί εις βάρος του τουρκικού πληθυσμού. Η Επιτροπή επισήμανε ότι μέρος των βιαιοτήτων διαπράχθηκε από Έλληνες στρατιώτες και πολίτες, ενώ οι περισσότεροι αξιωματικοί δεν παρενέβησαν αποτελεσματικά.
4. Η επέκταση της κατοχής
Η ελληνική διοίκηση επέκτεινε την κατοχή προς το Αϊδίνι, τη Μαγνησία και άλλες περιοχές χωρίς προηγούμενη έγκριση των Συμμάχων. Η επέκταση αυτή αύξησε την ένταση και ενίσχυσε την τουρκική ένοπλη αντίσταση.
5. Οι συγκρούσεις στην ύπαιθρο
Στην περιοχή του Αϊδινίου, του Ναζιλίου, της Περγάμου και άλλων περιοχών σημειώθηκαν συνεχείς συγκρούσεις μεταξύ ελληνικών δυνάμεων και τουρκικών ατάκτων. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι και οι δύο πλευρές προέβησαν σε αντίποινα, εκτελέσεις, λεηλασίες και πυρπολήσεις χωριών, γεγονός που οδήγησε σε γενικευμένη πολεμική κατάσταση.
6. Το Αϊδίνι και η Μενεμένη
Στο Αϊδίνι, κατά τις συγκρούσεις του Ιουνίου–Ιουλίου 1919, διαπράχθηκαν ωμότητες και από τις δύο πλευρές, ενώ η πόλη καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό και χιλιάδες κάτοικοι εκτοπίστηκαν. Αντίθετα, για τη σφαγή της Μενεμένης, η Επιτροπή απέδωσε την αποκλειστική ευθύνη στην ελληνική στρατιωτική διοίκηση, κρίνοντας ότι οι αξιωματικοί απέτυχαν να ελέγξουν τα στρατεύματά τους.
7. Η ελληνική απάντηση
Ο συνταγματάρχης Αλέξανδρος Μαζαράκης, εκπρόσωπος της ελληνικής κυβέρνησης, αμφισβήτησε τα συμπεράσματα της Επιτροπής, υποστηρίζοντας ότι η ελληνική επέμβαση ήταν αναγκαία για την προστασία των χριστιανικών πληθυσμών, ότι οι Τούρκοι άνοιξαν πρώτοι πυρ και ότι πολλές κατηγορίες κατά του ελληνικού στρατού ήταν υπερβολικές ή αναπόδεικτες.
8. Καταλογισμός ευθυνών
Η Επιτροπή απέδωσε σοβαρές ευθύνες στην ελληνική στρατιωτική και πολιτική διοίκηση για την ανεπαρκή προετοιμασία της απόβασης, την παράνομη επέκταση της κατοχής και τις βιαιοπραγίες κατά αμάχων. Παράλληλα, αναγνώρισε ευθύνες στις οθωμανικές αρχές και στις τουρκικές άτακτες ομάδες για επιθέσεις, σφαγές και τη συνέχιση της ένοπλης σύγκρουσης.
9. Τελικές προτάσεις
Η Επιτροπή έκρινε ότι η αποκλειστική ελληνική κατοχή δεν μπορούσε να αποκαταστήσει την ειρήνη. Πρότεινε είτε την αντικατάστασή της από διεθνή συμμαχική δύναμη είτε την οριστική πολιτική διευθέτηση του καθεστώτος της περιοχής, επισημαίνοντας ότι η προσάρτηση στην Ελλάδα θα προκαλούσε ισχυρή τουρκική αντίσταση, καθώς εκτός της Σμύρνης και του Αϊβαλίου υπερείχε πληθυσμιακά το τουρκικό στοιχείο.
Συνολική αποτίμηση
Το πόρισμα παρουσιάζει μια σύνθετη εικόνα των γεγονότων του 1919. Αποδίδει σημαντικές ευθύνες στην ελληνική διοίκηση για την εξέλιξη της κατοχής και ορισμένες σφαγές, αλλά παράλληλα αναγνωρίζει ότι τουρκικές άτακτες δυνάμεις και οι οθωμανικές αρχές συνέβαλαν ουσιαστικά στην κλιμάκωση της βίας. Η Επιτροπή καταλήγει ότι η ελληνική κατοχή, όπως εφαρμόστηκε, δεν μπορούσε να εξασφαλίσει σταθερότητα και ότι μόνο μια διεθνώς αποδεκτή πολιτική λύση θα μπορούσε να αποτρέψει τη συνέχιση της σύγκρουσης.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου