ΠΕΖΟΔΡΟΜΙΑ, ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΕΣ ΕΥΘΥΝΕΣ

Πεζοστάσια μάλλον ή πεζοδρόμια πρέπει να καλώνται τα εν

Αθήναις, δια τα πολλά εν αυτοίς κωλύματα, Εφημερίς, 1887

Σε κάθε πόλη, μικρή ή μεγάλη, καταγράφεται καθημερινά συνεχής κίνηση πεζών και οχημάτων. Για τα οχήματα υπάρχουν οι δρόμοι και οι λεωφόροι, ενώ για τους πεζούς τα πεζοδρόμια, όλα κατασκευασμένα βάσει συγκεκριμένων τεχνικών προδιαγραφών. Η συνύπαρξη αυτών των δύο χώρων ρυθμίζεται από τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και άλλες διατάξεις, με στόχο την ασφαλή και απρόσκοπτη μετακίνηση όλων.

Όπως οι δρόμοι, έτσι και τα πεζοδρόμια διαθέτουν τη δική τους νομική αυτοτέλεια. Υπάρχουν ειδικοί κανόνες που καθορίζουν τον τρόπο κατασκευής, συντήρησης και λειτουργίας τους, αλλά και το ιδιοκτησιακό τους καθεστώς και τις σχέσεις τους με τους χρήστες και τους παρόδιους ιδιοκτήτες.

Οι περισσότεροι θεωρούν ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον πεζό είναι τα τροχαία ατυχήματα. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Columbia, η οποία βασίστηκε στα επίσημα στοιχεία των ΗΠΑ για το 2019, οι τραυματισμοί πεζών από πτώσεις σε δρόμους και πεζοδρόμια ήταν περίπου 3,5 φορές περισσότεροι από τους τραυματισμούς πεζών που προκλήθηκαν από συγκρούσεις με οχήματα. Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι αφορά μια χώρα με οργανωμένα προγράμματα συντήρησης των δημόσιων υποδομών.

Όπως αναφέραμε και σε προηγούμενη ανάρτησή μας, οι πτώσεις στα πεζοδρόμια οφείλονται κυρίως σε κακοτεχνίες, ελλιπή συντήρηση, εμπόδια, ανεπαρκή φωτισμό και δυσμενείς περιβαλλοντικές συνθήκες. Σπασμένες πλάκες, καθιζήσεις, ανασηκωμένα κράσπεδα, αυθαίρετα κολωνάκια, αλυσίδες, γλάστρες, διαφημιστικές πινακίδες, τραπεζοκαθίσματα, κάδοι και σταθμευμένα δίκυκλα μετατρέπουν συχνά το πεζοδρόμιο σε επικίνδυνη παγίδα, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρία, εγκύους και γονείς με παιδικά καρότσια.

Σε ποιον ανήκει, όμως, το πεζοδρόμιο και ποιος ευθύνεται όταν συμβεί ένα ατύχημα;

Το πεζοδρόμιο αποτελεί κοινόχρηστο δημόσιο χώρο και προορίζεται αποκλειστικά για την ασφαλή κυκλοφορία των πεζών. Δεν αποτελεί μέρος της ιδιωτικής ιδιοκτησίας του παρόδιου ακινήτου, ακόμη και αν ο ιδιοκτήτης έχει επιβαρυνθεί με μέρος της δαπάνης κατασκευής ή επισκευής του.

Η ευθύνη για τη μελέτη, την κατασκευή, τη συντήρηση, την εποπτεία και τη διατήρησή του σε ασφαλή κατάσταση ανήκει κατά κανόνα στον Δήμο. Οι δημοτικές υπηρεσίες οφείλουν να επιθεωρούν συστηματικά τα πεζοδρόμια, να αποκαθιστούν φθορές και να λαμβάνουν έγκαιρα όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να αποτρέπονται ατυχήματα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο παρόδιος ιδιοκτήτης δεν έχει υποχρεώσεις. Οφείλει να μη δημιουργεί ή να διατηρεί επικίνδυνες καταστάσεις, όπως αυθαίρετα κολωνάκια, αλυσίδες, γλάστρες, οικοδομικά υλικά ή άλλα αντικείμενα που εμποδίζουν την ασφαλή διέλευση. Αν πραγματοποιεί εργασίες στο ακίνητό του, υποχρεούται να εξασφαλίζει την ασφαλή κίνηση των πεζών με κατάλληλη σήμανση και προστασία.

Αντίστοιχη ευθύνη φέρουν και όσοι καταλαμβάνουν παράνομα τον κοινόχρηστο χώρο. Η στάθμευση αυτοκινήτων ή μοτοσικλετών πάνω στο πεζοδρόμιο, η αυθαίρετη ανάπτυξη τραπεζοκαθισμάτων, η τοποθέτηση εμπορευμάτων, κάδων ή άλλων κινητών εμποδίων παραβιάζουν τον κοινόχρηστο χαρακτήρα του και μπορεί να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς. Οι παραβάσεις αυτές βαρύνουν πρωτίστως τον υπαίτιο, χωρίς όμως να απαλλάσσουν τον Δήμο από την υποχρέωση εποπτείας και απομάκρυνσης των παράνομων εμποδίων.

Η ευθύνη του Δήμου δεν αρχίζει μετά από μια καταγγελία. Οι Δήμοι έχουν αυτεπάγγελτη υποχρέωση να επιθεωρούν τους κοινόχρηστους χώρους, να εντοπίζουν έγκαιρα τις επικίνδυνες φθορές και να παρεμβαίνουν πριν αυτές οδηγήσουν σε τραυματισμούς. Η συντήρηση των πεζοδρομίων αποτελεί διαρκή διαδικασία πρόληψης και όχι απλή αντίδραση μετά από κάποιο ατύχημα.

Η ασφαλής λειτουργία ενός πεζοδρομίου προϋποθέτει τη συνεργασία όλων: της Πολιτείας που θεσπίζει το νομοθετικό πλαίσιο, του Δήμου που έχει την ευθύνη της διαχείρισης και της συντήρησης, των παρόδιων ιδιοκτητών που οφείλουν να σέβονται τον κοινόχρηστο χώρο και των πολιτών που δεν πρέπει να τον καταλαμβάνουν αυθαίρετα. Το πεζοδρόμιο δεν είναι χώρος στάθμευσης ή αποθήκευσης αντικειμένων. Είναι δημόσιο αγαθό, σχεδιασμένο να προστατεύει τον πιο ευάλωτο χρήστη της πόλης: τον πεζό.

Προσεχώς, θα ασχοληθούμε με μια ακόμη κρίσιμη πτυχή του δημόσιου χώρου: τη σχέση των πεζοδρομίων με τα άτομα με αναπηρία και γενικότερα με τα εμπόδια που εξακολουθούν να περιορίζουν την προσβασιμότητα στις ελληνικές πόλεις.

Παράρτημα – Ενδεικτική νομολογία

ΑΠ 532/2024: Ο Άρειος Πάγος έκρινε ότι ο Δήμος δεν απαλλάσσεται από την ευθύνη του για την κακή κατάσταση πεζοδρομίου, ακόμη και όταν η επισκευή βαρύνει οικονομικά τον παρόδιο ιδιοκτήτη. Η υποχρέωση επιθεώρησης, συντήρησης και προστασίας των πεζών παραμένει διαρκής.

Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών (2024): Επιδικάστηκε αποζημίωση σε γυναίκα που τραυματίστηκε σε πεζοδρόμιο όπου εκτελούνταν έργα, επειδή ο Δήμος δεν είχε λάβει επαρκή μέτρα σήμανσης και προστασίας, επιβεβαιώνοντας ότι η ευθύνη του εκτείνεται και στην ασφαλή οργάνωση των δημοσίων έργων.

Στη σύνταξη του νομικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται το πεζοδρόμιο  σημαντική υπήρξε η βοήθεια του ΑΙ.