Έκανα στο ΑΙ την ακόλουθη απλή ερώτηση: Αν μπορούσαμε να φανταστούμε μια Ελλάδα στην οποία κανένας άνθρωπος δεν κάπνιζε, πόσο διαφορετική θα ήταν η εικόνα της υγείας του πληθυσμού; Μετά από μια ενδιαφέρουσα συνομιλία καταλήξαμε, γιατί το συμπέρασμα είναι αποτέλεσμα ποικίλων ιδικών μου ερωτήσεων, στο παρακάτω κείμενο:
Τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία του Global Burden of Disease, όπως παρουσιάζονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκτιμούν ότι το 2023 το ενεργό κάπνισμα στην Ελλάδα συνδεόταν με 155 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους τον χρόνο, από όλα τα αίτια. Πρόκειται για έναν από τους υψηλότερους δείκτες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου ο μέσος όρος ήταν 105 θάνατοι ανά 100.000.
Αν εφαρμόσουμε αυτόν τον δείκτη σε έναν πληθυσμό περίπου 10,4 εκατομμυρίων κατοίκων, προκύπτει μια τάξη μεγέθους περίπου 16.000 θανάτων ετησίως που συνδέονται με το ενεργό κάπνισμα. Δεν σημαίνει ότι κάθε ένας από αυτούς τους ανθρώπους θα ζούσε οπωσδήποτε αν δεν κάπνιζε· πρόκειται για επιδημιολογική εκτίμηση της πληθυσμιακής επιβάρυνσης. Ωστόσο, μας δίνει μια εντυπωσιακή εικόνα του μεγέθους του προβλήματος.
Ο καρκίνος του πνεύμονα
Ίσως πουθενά η σχέση δεν είναι τόσο εμφανής όσο στον καρκίνο του πνεύμονα. Στην Ελλάδα καταγράφηκαν περίπου 8.583 νέα περιστατικά το 2022, από τα οποία 6.357 αφορούσαν άνδρες και 2.226 γυναίκες.
Το κάπνισμα αποτελεί μακράν τον σημαντικότερο τροποποιήσιμο παράγοντα κινδύνου για τη συγκεκριμένη νόσο. Ελληνική μελέτη έχει εκτιμήσει ότι περίπου 88,4% των περιστατικών καρκίνου του πνεύμονα αποδίδονταν στο κάπνισμα.
Αυτό σημαίνει ότι, σε μια υποθετική κοινωνία όπου κανείς δεν κάπνιζε, θα μπορούσε να αποφευχθεί ένα τεράστιο μέρος της σημερινής επιβάρυνσης από τον καρκίνο του πνεύμονα. Δεν θα εξαφανιζόταν πλήρως, καθώς υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, ορισμένες επαγγελματικές εκθέσεις και το παθητικό κάπνισμα.
Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στον πνεύμονα. Το κάπνισμα συνδέεται με καρκίνους του λάρυγγα, του στόματος και του φάρυγγα, του οισοφάγου, της ουροδόχου κύστης, του παγκρέατος, του νεφρού και άλλων οργάνων. Στην ελληνική μελέτη, για παράδειγμα, το αποδιδόμενο στο κάπνισμα ποσοστό ήταν 85,4% για τον καρκίνο του λάρυγγα, 75,3% για καρκίνους του στόματος και του φάρυγγα και 45,5% για τον καρκίνο της ουροδόχου κύστης!
Η καρδιά και ο εγκέφαλος
Το κάπνισμα, όμως, δεν είναι μόνο «η αιτία του καρκίνου του πνεύμονα». Είναι επίσης σημαντικός παράγοντας για έμφραγμα, στεφανιαία νόσο και εγκεφαλικό επεισόδιο.
Εδώ η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Ένας άνθρωπος μπορεί να μην καπνίζει και παρ' όλα αυτά να πάθει έμφραγμα εξαιτίας υπέρτασης, υψηλής χοληστερόλης, διαβήτη, παχυσαρκίας, ηλικίας ή κληρονομικότητας. Επομένως, σε μια Ελλάδα χωρίς καπνιστές τα εμφράγματα δεν θα εξαφανίζονταν.
Θα ήταν όμως σημαντικά λιγότερα.
Το κάπνισμα επιταχύνει την αθηροσκλήρωση, επηρεάζει τα αγγεία και αυξάνει τον κίνδυνο δημιουργίας θρόμβων. Επομένως, όταν αφαιρούμε το κάπνισμα από τον πληθυσμό, αφαιρούμε έναν σημαντικό παράγοντα που συμβάλλει στην εμφάνιση καρδιαγγειακών επεισοδίων.
Και οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους θανάτους. Παλαιότερη ελληνική μελέτη, βασισμένη στα στοιχεία του 2011, υπολόγισε ότι το κάπνισμα συνδεόταν με περίπου 199.000 νοσηλείες σε ένα μόνο έτος, δηλαδή με το 8,9% όλων των νοσηλειών. Από αυτές, περισσότερες από 51.000 αφορούσαν ισχαιμική καρδιοπάθεια και περίπου 26.400 άλλα κυκλοφορικά ή αναπνευστικά νοσήματα.
Τα στοιχεία αυτά είναι παλαιότερα και δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως σημερινός ακριβής αριθμός. Δείχνουν όμως το μέγεθος της υγειονομικής επιβάρυνσης που μπορεί να προκαλεί το κάπνισμα.
Μια κοινωνία με περισσότερα χρόνια ζωής
Η επίδραση δεν αποτυπώνεται μόνο στους θανάτους. Το 2023 η Ελλάδα είχε περίπου 4.061 DALYs ανά 100.000 κατοίκους [Το DALY είναι ακρωνύμιο του αγγλικού όρου Disability-Adjusted Life Year. Στα ελληνικά αποδίδεται συνήθως ως «έτος ζωής προσαρμοσμένο ως προς την αναπηρία». Με απλά λόγια, το DALY μετρά πόσα χρόνια υγιούς ζωής χάνει ένας πληθυσμός εξαιτίας ασθενειών, αναπηρίας ή πρόωρου θανάτου] που αποδίδονταν στο ενεργό κάπνισμα. Τα DALYs συνδυάζουν τα χρόνια ζωής που χάνονται πρόωρα με τα χρόνια που οι άνθρωποι ζουν με ασθένεια ή αναπηρία.
Με άλλα λόγια, μια Ελλάδα χωρίς κάπνισμα δεν θα είχε απλώς λιγότερους θανάτους. Θα είχε περισσότερους ανθρώπους που θα έφταναν σε μεγαλύτερη ηλικία χωρίς ΧΑΠ, χωρίς καρκίνο που σχετίζεται με το κάπνισμα, χωρίς ορισμένα εμφράγματα και χωρίς αρκετά από τα εγκεφαλικά επεισόδια που σήμερα θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.
Θα υπήρχε επίσης μικρότερη επιβάρυνση για τα νοσοκομεία και την οικονομία. Η παλαιότερη ελληνική μελέτη υπολόγισε ότι το 2011 το κόστος των νοσηλειών που αποδίδονταν στο κάπνισμα ξεπερνούσε τα 554 εκατομμύρια ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του κόστους προσωπικού των δημόσιων νοσοκομείων.
Το υποθετικό «κουμπί»
Αν, λοιπόν, μπορούσαμε να πατήσουμε ένα κουμπί και να εξαφανίσουμε το κάπνισμα από την Ελλάδα, δεν θα δημιουργούσαμε μια κοινωνία χωρίς καρκίνο ή καρδιοπάθειες. Θα δημιουργούσαμε όμως μια κοινωνία με πολύ λιγότερα περιστατικά, λιγότερες νοσηλείες, λιγότερες αναπηρίες και χιλιάδες λιγότερους πρόωρους θανάτους.
Και υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση: άλλο είναι να σταματούσαν όλοι να καπνίζουν σήμερα και άλλο να φανταστούμε μια γενιά που δεν άρχισε ποτέ να καπνίζει. Στη δεύτερη περίπτωση, το όφελος θα μεγάλωνε σταδιακά καθώς θα περνούσαν οι δεκαετίες και θα αποφεύγονταν οι μακροχρόνιες συνέπειες της έκθεσης.
Το συμπέρασμα είναι απλό αλλά ισχυρό: το κάπνισμα δεν είναι απλώς μια προσωπική συνήθεια. Είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει ολόκληρη την υγεία μιας κοινωνίας. Μια Ελλάδα χωρίς καπνιστές δεν θα ήταν ένας κόσμος χωρίς ασθένειες. Θα ήταν όμως ένας κόσμος με περισσότερα χρόνια ζωής, λιγότερο καρκίνο, λιγότερα εμφράγματα και εγκεφαλικά και σημαντικά μικρότερη πίεση στο σύστημα υγείας.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ουσιαστικό ερώτημα: όχι πόσοι άνθρωποι πεθαίνουν εξαιτίας του τσιγάρου, αλλά πόσοι άνθρωποι θα μπορούσαν να είχαν ζήσει περισσότερο και καλύτερα αν δεν είχαν αρχίσει ποτέ να καπνίζουν.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου