Τι κάνουν διαφορετικά οι χώρες που κερδίζουν τη μάχη με τον καρκίνο, αυτή την ερώτηση έκανα στο ΑΙ και πήρα την παρακάτω απάντηση:
Η μάχη κατά του καρκίνου δεν κρίνεται μόνο στα χειρουργεία, στα ογκολογικά νοσοκομεία και στα φάρμακα. Κρίνεται πολύ νωρίτερα: στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην ικανότητα ενός συστήματος υγείας να γνωρίζει με ακρίβεια τι συμβαίνει στον πληθυσμό του.
Πόσοι άνθρωποι διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο; Πού κατοικούν; Σε ποιο στάδιο
εντοπίζεται η νόσος; Πόσο χρόνο χρειάζονται μέχρι να αρχίσουν θεραπεία; Ποια
θεραπευτική διαδρομή ακολουθούν; Πόσοι υποτροπιάζουν; Πόσοι επιβιώνουν και για
πόσο;
Αυτές είναι οι ερωτήσεις που μπορούν να δείξουν αν ένα Εθνικό Σύστημα
Υγείας αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τον καρκίνο ή απλώς διαχειρίζεται τις
συνέπειές του.
Στον διεθνή χάρτη, η Αυστραλία αποτελεί ένα από τα πλέον
χαρακτηριστικά παραδείγματα χώρας με πολύ υψηλές επιδόσεις στην αντιμετώπιση
των νεοπλασματικών νόσων. Στην Ευρώπη, η Φινλανδία αποτελεί ένα
ιδιαίτερα ενδιαφέρον μοντέλο, κυρίως λόγω της μακράς παράδοσης στην πληθυσμιακή
καταγραφή του καρκίνου και της δυνατότητας να παρακολουθεί με μεγάλη ακρίβεια
την πορεία της νόσου.
Δεν υπάρχει, βέβαια, μία χώρα που να μπορεί επιστημονικά να χαρακτηριστεί
«η καλύτερη στον κόσμο» για κάθε μορφή καρκίνου και για κάθε δείκτη. Οι
διεθνείς συγκρίσεις επηρεάζονται από την ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού, την
πρόληψη, το screening, την
πρόσβαση στη θεραπεία, το στάδιο διάγνωσης και πολλές άλλες παραμέτρους.
Υπάρχει όμως ένα κοινό χαρακτηριστικό στις χώρες που εμφανίζουν σταθερά
καλά αποτελέσματα: γνωρίζουν τι συμβαίνει στον πληθυσμό τους.
Η Αυστραλία δεν μετρά μόνο τους θανάτους
Η Αυστραλία έχει δημιουργήσει εδώ και δεκαετίες ένα σύστημα όπου η
αντιμετώπιση του καρκίνου αντιμετωπίζεται ως ενιαία αλυσίδα.
Από την πρόληψη και τον εμβολιασμό μέχρι το screening, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την παρακολούθηση
μετά τη θεραπεία.
Τα αποτελέσματα αποτυπώνονται στους διεθνείς δείκτες επιβίωσης. Τα
συγκρίσιμα στοιχεία του ΟΟΣΑ κατατάσσουν την Αυστραλία μεταξύ των χωρών με τις
υψηλότερες επιδόσεις στην πενταετή καθαρή επιβίωση. Ακόμη και σε δύσκολους
καρκίνους, όπου η πρόγνωση παραμένει δυσμενής διεθνώς, η Αυστραλία
βρίσκεται μεταξύ των χωρών με τις καλύτερες επιδόσεις.
Η διαφορά δεν οφείλεται απλώς στο ότι η χώρα διαθέτει σύγχρονα νοσοκομεία.
Οφείλεται στην οργάνωση ολόκληρου του συστήματος.
Η Αυστραλία έχει αναπτύξει οργανωμένα προγράμματα πρόληψης και screening και έχει επενδύσει σημαντικά στην έγκαιρη
διάγνωση. Παράλληλα, αξιοποιεί τα δεδομένα για να αξιολογεί τις επιδόσεις του
συστήματος και να εντοπίζει πού υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Η
συνδυασμένη πολιτική εμβολιασμού κατά του HPV και οργανωμένου screening έχει οδηγήσει σε δραματική μείωση της νόσου και η
Αυστραλία βρίσκεται σε πορεία εξάλειψής της ως προβλήματος δημόσιας υγείας.
Το μήνυμα είναι σαφές: η αποτελεσματικότερη θεραπεία είναι πολλές φορές
αυτή που δεν χρειάζεται να δοθεί, επειδή η νόσος προλαμβάνεται ή εντοπίζεται
πολύ νωρίς.
Φινλανδία: όταν το μητρώο γίνεται εργαλείο πολιτικής υγείας
Στην Ευρώπη, η Φινλανδία αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό παράδειγμα.
Η χώρα διαθέτει το Finnish Cancer Registry, ένα από τα παλαιότερα και πιο ώριμα population-based cancer registries στον κόσμο.
Η αξία ενός τέτοιου μητρώου είναι τεράστια.
Δεν καταγράφει απλώς ποιος πέθανε από καρκίνο. Επιτρέπει στο κράτος και
στην επιστημονική κοινότητα να παρακολουθούν την επίπτωση της νόσου, την
επιβίωση και τις διαχρονικές μεταβολές της.
Τα πιο πρόσφατα συγκρίσιμα στοιχεία του ΟΟΣΑ δείχνουν ότι η Φινλανδία
βρίσκεται σε πολύ υψηλά επίπεδα πενταετούς επιβίωσης συνολικά. Ιδιαίτερα
σημαντικό είναι ότι οι περιφερειακές διαφορές στην επιβίωση εμφανίζονται
σχετικά περιορισμένες.
Αυτό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες ενός δίκαιου συστήματος
υγείας.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να υπάρχει ένα εξαιρετικό ογκολογικό κέντρο
στην πρωτεύουσα.
Το ζητούμενο είναι ένας ασθενής που ζει μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα
να έχει ουσιαστικά συγκρίσιμες πιθανότητες έγκαιρης διάγνωσης, πρόσβασης στη
θεραπεία και επιβίωσης.
Με άλλα λόγια: ο ταχυδρομικός κώδικας δεν πρέπει να καθορίζει την τύχη
του καρκινοπαθούς.
Η μεγάλη διαφορά με την Ελλάδα
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο για την ελληνική πραγματικότητα.
Η Ελλάδα διαθέτει αξιόπιστα στοιχεία για τη θνησιμότητα. Τα πιστοποιητικά
θανάτου, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat είναι απαραίτητα για να γνωρίζουμε από τι
πεθαίνει ο πληθυσμός.
Όμως η θνησιμότητα είναι το τελευταίο κεφάλαιο της ιστορίας.
Για να διαχειριστείς αποτελεσματικά τον καρκίνο πρέπει να γνωρίζεις ολόκληρη
την ιστορία.
Ποιος διαγνώστηκε.
Πότε διαγνώστηκε.
Πού κατοικεί.
Σε ποιο στάδιο εντοπίστηκε.
Πόσο περίμενε για τη διάγνωση.
Πόσο περίμενε για τη θεραπεία.
Πού θεραπεύτηκε.
Τι θεραπεία έλαβε.
Πώς εξελίχθηκε η νόσος.
Αν υπήρξε υποτροπή.
Και τελικά ποιο ήταν το αποτέλεσμα.
Χωρίς αυτά τα δεδομένα, η πολιτεία μπορεί να γνωρίζει ότι «έχουμε πρόβλημα
με τον καρκίνο», αλλά δεν μπορεί να γνωρίζει με την απαιτούμενη ακρίβεια πού
βρίσκεται το πρόβλημα.
Το Εθνικό Μητρώο Νεοπλασματικών Ασθενών είναι μόνο η αρχή
Η Ελλάδα έχει πλέον ένα σημαντικό εργαλείο: το Εθνικό Μητρώο Ασθενών με
Νεοπλασματικές Ασθένειες.
Η δημιουργία του αποτελεί αναμφισβήτητα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Το ζητούμενο, όμως, είναι το μητρώο να εξελιχθεί σε ένα πραγματικά
ολοκληρωμένο, population-based και longitudinal σύστημα.
Να μην καταγράφει απλώς όσους εμφανίζονται σε συγκεκριμένα σημεία του
συστήματος, αλλά να μπορεί να αποτυπώνει με υψηλή πληρότητα το σύνολο των
νέων περιστατικών στον ελληνικό πληθυσμό.
Και στη συνέχεια να παρακολουθεί τη διαδρομή του κάθε ασθενούς.
Αυτό σημαίνει διασύνδεση δεδομένων από νοσοκομεία, παθολογοανατομικά
εργαστήρια, διαγνωστικά κέντρα, φαρμακευτικές θεραπείες, ακτινοθεραπεία, ΕΟΠΥΥ
και στοιχεία θνησιμότητας. Με αυστηρή προστασία των προσωπικών δεδομένων, το
κράτος πρέπει να μπορεί να δημιουργεί μια ασφαλή, ολοκληρωμένη εικόνα της
νόσου.
Το πραγματικό τεστ: η πενταετής επιβίωση
Η επιτυχία ενός συστήματος δεν μπορεί να μετριέται μόνο από τον αριθμό των
εξετάσεων, των χειρουργείων ή των θεραπειών.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι: τι αποτέλεσμα είχαν;
Η πενταετής επιβίωση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς
δείκτες για τη σύγκριση των συστημάτων υγείας.
Δεν είναι τέλειος δείκτης και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται χωρίς να
λαμβάνεται υπόψη το στάδιο διάγνωσης. Είναι όμως εξαιρετικά χρήσιμος όταν
συνδυάζεται με δεδομένα για την πρόληψη, την έγκαιρη διάγνωση, την πρόσβαση και
τη θεραπεία.
Αν η Ελλάδα θέλει να συγκρίνεται με χώρες όπως η Αυστραλία και η Φινλανδία,
πρέπει να μπορεί να απαντήσει με ακρίβεια:
Πόσοι ασθενείς επιβιώνουν πέντε χρόνια μετά τη διάγνωση και ποια είναι η
διαφορά ανά περιοχή, στάδιο και θεραπευτική διαδρομή;
Χωρίς αυτόν τον δείκτη, η αξιολόγηση παραμένει ελλιπής.
Τι πρέπει να γίνει στην Ελλάδα
Το επόμενο βήμα δεν είναι απλώς να αυξηθεί ο αριθμός των εγγραφών στο ΕΜΝΝ.
Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική.
Πρώτον, καθολική καταγραφή. Κάθε νέα διάγνωση πρέπει να καταγράφεται ανεξάρτητα από το αν προέρχεται
από δημόσιο ή ιδιωτικό φορέα.
Δεύτερον, γεωγραφική ακρίβεια. Πρέπει να γνωρίζουμε πού κατοικεί ο ασθενής και όχι μόνο πού θεραπεύεται.
Τρίτον, καταγραφή σταδίου. Χωρίς γνώση του σταδίου κατά τη διάγνωση δεν μπορεί να αξιολογηθεί
πραγματικά η έγκαιρη διάγνωση.
Τέταρτον, καταγραφή της θεραπευτικής διαδρομής. Από την πρώτη διάγνωση μέχρι την ολοκλήρωση της
θεραπείας και την παρακολούθηση.
Πέμπτον, μέτρηση αποτελεσμάτων. Επιβίωση, υποτροπές, καθυστερήσεις και πρόσβαση πρέπει να γίνουν βασικοί
δείκτες του ΕΣΥ.
Έκτον, ανεξάρτητος έλεγχος ποιότητας. Πρέπει να ελέγχεται πόσο πλήρες και ακριβές είναι
το μητρώο. Ένα μεγάλο database δεν σημαίνει αυτομάτως αξιόπιστο database.
Έβδομον, δημόσια λογοδοσία. Τα προσωπικά δεδομένα πρέπει να προστατεύονται, αλλά τα συγκεντρωτικά
αποτελέσματα πρέπει να είναι διαθέσιμα στην κοινωνία και στην επιστημονική
κοινότητα.
Το μάθημα για το ελληνικό ΕΣΥ
Αυστραλία και Φινλανδία δεν έχουν το ίδιο σύστημα υγείας. Δεν έχουν τον
ίδιο πληθυσμό ούτε τις ίδιες γεωγραφικές και κοινωνικές συνθήκες. Έχουν όμως
μια κοινή φιλοσοφία.
Μετρούν. Συγκρίνουν. Εντοπίζουν τις αδυναμίες. Παρεμβαίνουν. Ξαναμετρούν.
Αυτός είναι ο κύκλος ενός σύγχρονου συστήματος υγείας.
Η Ελλάδα έχει πλέον κάνει ένα σημαντικό πρώτο βήμα με τη δημιουργία του
ΕΜΝΝ. Το μεγάλο στοίχημα είναι να μην παραμείνει μια ακόμη βάση δεδομένων.
Πρέπει να γίνει το κεντρικό εργαλείο σχεδιασμού και αξιολόγησης της
εθνικής πολιτικής για τον καρκίνο. Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να
γνωρίζουμε μόνο πόσοι Έλληνες πεθαίνουν από νεοπλασματικές νόσους.
Το ζητούμενο είναι να μπορούμε να απαντήσουμε: Ποιοι νοσούν; Πού; Πότε
διαγιγνώσκονται; Σε ποιο στάδιο; Πόσο περιμένουν; Τι θεραπεία λαμβάνουν; Και
τελικά, πόσο καλά τα καταφέρνουν;
Αυτό είναι το επίπεδο στο οποίο πρέπει να φτάσει η Ελλάδα. Γιατί οι χώρες
που έχουν τα καλύτερα αποτελέσματα δεν είναι απαραίτητα εκείνες που απλώς
ξοδεύουν περισσότερα. Είναι εκείνες που γνωρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια πού
πρέπει να ξοδέψουν, σε ποιον, πότε και με ποιο αποτέλεσμα. Και ίσως αυτό να
είναι το σημαντικότερο μάθημα που μπορούν να δώσουν σήμερα η Αυστραλία και η
Φινλανδία στην Ελλάδα: Δεν μπορείς να κερδίσεις τη μάχη με τον καρκίνο, αν
πρώτα δεν έχεις μάθει να μετράς σωστά τη μάχη.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου