απαλλαγεί ακόμη από αυτήν. Το 2021, πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ρωσία κάλυπτε περίπου το 45% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τις εισαγόμενες ποσότητες να φθάνουν τα 152 δισ. κυβικά μέτρα (bcm). Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 2025, οι ποσότητες είχαν περιοριστεί στα 36 bcm και το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές της ΕΕ είχε πέσει περίπου στο 12%. Ωστόσο, το 2026 το ρωσικό φυσικό αέριο εξακολουθεί να αντιστοιχεί περίπου στο 12% της ευρωπαϊκής ζήτησης, ενώ παραμένουν ενεργά μακροχρόνια συμβόλαια συνολικού ύψους 45–55 bcm ετησίως, κυρίως μέσω αγωγών προς Ουγγαρία, Σλοβακία και Ελλάδα και μέσω LNG που καταλήγει κυρίως σε Γαλλία, Ισπανία, Βέλγιο και Ολλανδία. Το ποσοστό αυτό μπορεί να φαίνεται πλέον μικρό σε σύγκριση με το 45% του 2021, αποκτά όμως ιδιαίτερη σημασία όταν εξετάζεται μέσα στο νέο ευρωπαϊκό ενεργειακό περιβάλλον: η Ευρώπη αντικατέστησε μεγάλο μέρος του ρωσικού αερίου με νορβηγικό αέριο και κυρίως με LNG, αυξάνοντας έτσι την έκθεσή της στις διεθνείς αγορές και στις γεωπολιτικές διαταράξεις της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η ενεργειακή κρίση ανέδειξε την υπερβολική εξάρτηση της Ευρώπης από έναν προμηθευτή και ότι η διαφοροποίηση των πηγών αποτέλεσε τον πυρήνα της πολιτικής REPowerEU.
Η εξέλιξη των τιμών δείχνει ακόμη πιο καθαρά γιατί το υπόλοιπο ρωσικό αέριο εξακολουθεί να έχει στρατηγική σημασία. Το 2020, μέσα στην πανδημία και σε συνθήκες εξαιρετικά χαμηλής ζήτησης, η μέση τιμή του ευρωπαϊκού δείκτη TTF ήταν μόλις περίπου 9,3 €/MWh. Το 2021, καθώς η παγκόσμια ζήτηση ανέκαμπτε και η ευρωπαϊκή αγορά άρχισε να αντιμετωπίζει περιορισμούς προσφοράς, η μέση τιμή εκτινάχθηκε περίπου στα 46 €/MWh. Το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τις δραστικές περικοπές των ρωσικών ροών, η κρίση κορυφώθηκε: η μέση ετήσια τιμή του TTF έφθασε περίπου στα 121–132 €/MWh, ανάλογα με τη χρησιμοποιούμενη σειρά δεδομένων, ενώ τον Αύγουστο του 2022 οι τιμές ξεπέρασαν στιγμιαία τα 300 €/MWh.
Ακολούθησε αποκλιμάκωση, αλλά όχι επιστροφή στην προ κρίσης εποχή. Η μέση τιμή υποχώρησε περίπου στα 40–41 €/MWh το 2023 και στα 34–35 €/MWh το 2024. Το 2025 διαμορφώθηκε και πάλι περίπου στα 36 €/MWh, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενώ το 2026 η αγορά άρχισε εκ νέου να πιέζεται ανοδικά. Τα διαθέσιμα στοιχεία για το 2026 δείχνουν μέση τιμή περίπου 51 €/MWh μέχρι τον Αύγουστο, ενώ τον Αύγουστο η μηνιαία μέση τιμή κινήθηκε γύρω στα 54–70 €/MWh, ανάλογα με το σημείο αναφοράς της σειράς. Στις 8 Σεπτεμβρίου 2026, η ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς TTF έχει πλέον εκτοξευθεί περίπου στα 75 €/MWh, δηλαδή πάνω από διπλάσια από τον μέσο όρο του 2025 και περίπου οκταπλάσια από τον μέσο όρο του 2020.
Η σύγκριση είναι αποκαλυπτική: από περίπου 9 €/MWh το 2020, η ευρωπαϊκή τιμή φυσικού αερίου έφθασε σε μέσο επίπεδο άνω των 120 €/MWh το 2022 και, παρότι στη συνέχεια αποκλιμακώθηκε, δεν επέστρεψε στα προ κρίσης επίπεδα. Σήμερα, με την τιμή γύρω στα 75 €/MWh, η Ευρώπη εξακολουθεί να πληρώνει περίπου οκταπλάσια τιμή από εκείνη του 2020 και περισσότερο από διπλάσια από τη μέση τιμή του 2025. Η σημερινή άνοδος συνδέεται με την αυξημένη ζήτηση LNG στην Ασία, τα χαμηλότερα ευρωπαϊκά αποθέματα και κυρίως τις γεωπολιτικές αναταράξεις που έχουν περιορίσει την παγκόσμια προσφορά LNG και έχουν εντείνει τον ανταγωνισμό Ευρώπης–Ασίας για διαθέσιμα φορτία.
Επομένως, το κρίσιμο μέγεθος σήμερα δεν είναι μόνο ότι το ρωσικό αέριο έχει περιοριστεί στο περίπου 12% της ευρωπαϊκής ζήτησης. Είναι ότι αυτό το 12% εξακολουθεί να αντιπροσωπεύει δεκάδες δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα σε μια αγορά στην οποία η αντικατάσταση του ρωσικού αερίου δεν είναι δωρεάν ούτε ενεργειακά ουδέτερη. Η Ευρώπη έχει κερδίσει σε γεωπολιτική διαφοροποίηση, αλλά έχει μεταφέρει σημαντικό μέρος του κινδύνου από την εξάρτηση από έναν αγωγό και έναν προμηθευτή στην εξάρτηση από μια παγκόσμια και ιδιαίτερα ευμετάβλητη αγορά LNG. Αυτό εξηγεί γιατί ένα φαινομενικά μικρό υπόλοιπο ρωσικού αερίου μπορεί να παραμένει στρατηγικά σημαντικό: σε μια αγορά όπου η τιμή έχει περάσει από τα περίπου 9 €/MWh του 2020 στα περίπου 75 €/MWh σήμερα, ακόμη και η οριακή μεταβολή των διαθέσιμων ποσοτήτων μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερη οικονομική επίπτωση από ό,τι πριν από την ενεργειακή κρίση. Η Ευρώπη έχει συνεπώς μειώσει θεαματικά την εξάρτησή της από τη Ρωσία, αλλά δεν έχει εξαλείψει την ενεργειακή της ευπάθεια· απλώς η μορφή της εξάρτησης έχει αλλάξει.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου