Πίσω από τις συζητήσεις για τις ελλείψεις προσωπικού, τις κλειστές χειρουργικές αίθουσες και την επιβάρυνση των επειγόντων βρίσκεται ένα θεμελιώδες ερώτημα: ανταποκρίνεται η δυναμικότητα του δημόσιου συστήματος υγείας στις πραγματικές ανάγκες όλων όσοι προσφεύγουν σε αυτό;
Η απάντηση προϋποθέτει ορθό σχεδιασμό, αξιόπιστα δεδομένα και δίκαιη κατανομή των διαθέσιμων πόρων. Χωρίς αυτά, η πολιτεία κινδυνεύει να αντιμετωπίζει τα προβλήματα αποσπασματικά, χωρίς να προλαβαίνει τις ανάγκες που διαμορφώνονται.
Από την πληθυσμιακή έκρηξη στις σημερινές απαιτήσεις
Η Αθήνα μεταμορφώθηκε πληθυσμιακά κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Σύμφωνα με δημοσιευμένη ιστορική σειρά για το Πολεοδομικό Συγκρότημα Πρωτεύουσας, ο πληθυσμός αυξήθηκε από περίπου 1,84 εκατομμύρια κατοίκους το 1961 σε περισσότερα από 3 εκατομμύρια το 1981. Η ταχεία αυτή αύξηση δημιούργησε νέες απαιτήσεις για νοσοκομεία, κλίνες, ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό και εξειδικευμένες υπηρεσίες.
Στις επόμενες δεκαετίες, ο πληθυσμός σταθεροποιήθηκε σε γενικές γραμμές, αλλά οι ανάγκες υγείας συνέχισαν να μεταβάλλονται. Η γήρανση του πληθυσμού, η συχνότητα των χρόνιων νοσημάτων και η ανάγκη για πιο σύνθετες θεραπείες διαμόρφωσαν ένα διαφορετικό τοπίο.
Παράλληλα, τα δημόσια νοσοκομεία της πρωτεύουσας δεν εξυπηρετούν μόνο τους μόνιμους κατοίκους του λεκανοπεδίου. Υποδέχονται ασθενείς από άλλες περιοχές της Αττικής, από την υπόλοιπη Ελλάδα, καθώς και ανθρώπους διαφορετικών εθνικοτήτων και κοινωνικών συνθηκών που κατοικούν, εργάζονται ή βρίσκονται προσωρινά στην περιοχή (όλων των κατηγοριών μετανάστες).
Επομένως, ο μόνιμος πληθυσμός δεν αρκεί για να αποτυπώσει το σύνολο της ζήτησης. Για τον σχεδιασμό των υπηρεσιών χρειάζεται να είναι γνωστό πόσοι άνθρωποι τις χρησιμοποιούν, για ποιους λόγους και με ποια συχνότητα.
Ένα ιστορικό κενό που δυσκολεύει την αξιολόγηση
Η προσπάθεια να συγκριθεί ο πληθυσμός του λεκανοπεδίου με τον αριθμό των δημόσιων νοσοκομείων τα τελευταία εξήντα χρόνια αναδεικνύει ένα σημαντικό πρόβλημα: δεν υπάρχει διαθέσιμη ενιαία και πλήρως συγκρίσιμη ιστορική σειρά που να αποτυπώνει, με σταθερά γεωγραφικά όρια, τον αριθμό των νοσοκομείων, τις λειτουργικές κλίνες, τη στελέχωση και την πραγματική δυναμικότητά τους.
Αυτή η έλλειψη δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι το σύστημα υπήρξε διαχρονικά ανεπαρκές. Καθιστά, όμως, δυσκολότερη την αξιολόγηση των πολιτικών που εφαρμόστηκαν και την εξακρίβωση του κατά πόσο οι νοσοκομειακές υποδομές ακολούθησαν τις μεταβαλλόμενες ανάγκες.
Η σύγκριση απαιτεί κοινά κριτήρια. Ο αριθμός των νοσοκομείων σε ολόκληρη την Περιφέρεια Αττικής, για παράδειγμα, δεν είναι ισοδύναμος με τον αριθμό των δημόσιων νοσοκομείων του πολεοδομικού συγκροτήματος Αθήνας–Πειραιά. Αντίστοιχα, η ύπαρξη μιας νοσοκομειακής μονάδας δεν σημαίνει ότι όλες οι υπηρεσίες της λειτουργούν πλήρως.
Ποιοι προσέρχονται στα επείγοντα και ποιες είναι οι ανάγκες τους;
Μια ακόμη παράμετρος που αξίζει να εξεταστεί είναι η σύνθεση του πληθυσμού που χρησιμοποιεί τις δημόσιες νοσοκομειακές υπηρεσίες.
Στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών προσέρχονται άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, εθνικοτήτων, κοινωνικών συνθηκών και ασφαλιστικής κατάστασης. Υπάρχουν μόνιμοι κάτοικοι, εργαζόμενοι, επισκέπτες, άνθρωποι που έχουν μετακινηθεί από άλλες περιοχές της χώρας, καθώς και μετανάστες με διαφορετικό καθεστώς διαμονής και πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας.
Η παροχή της αναγκαίας επείγουσας περίθαλψης αποτελεί αυτονόητη ανθρωπιστική και υγειονομική υποχρέωση. Η υγεία των ανθρώπων πρέπει να προστατεύεται ανεξάρτητα από την εθνικότητα ή την κοινωνική τους κατάσταση. Ταυτόχρονα, η πολιτεία οφείλει να γνωρίζει τη συνολική ζήτηση που καλείται να καλύψει. Υπάρχουν, όμως, επαρκή στοιχεία για τη σύνθεση των προσερχομένων, τις ανάγκες τους και τη χρήση των υπηρεσιών;
Μια οργανωμένη προσέγγιση θα επέτρεπε να γνωρίζουμε τον αριθμό των περιστατικών, τη βαρύτητά τους, τις εισαγωγές, τη διάρκεια νοσηλείας και το κόστος περίθαλψης. Συγκεντρωτικά δημογραφικά στοιχεία θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν στον σχεδιασμό, με σεβασμό στην προστασία των προσωπικών δεδομένων και χωρίς να συγχέονται η υπηκοότητα, ο τόπος κατοικίας, η ασφαλιστική κάλυψη και το καθεστώς διαμονής.
Ο σκοπός δεν είναι ο αποκλεισμός κανενός από την αναγκαία περίθαλψη. Είναι η ορθολογική οργάνωση των υπηρεσιών, ώστε να καλύπτονται οι ανάγκες όλων των ασθενών χωρίς αδικαιολόγητες καθυστερήσεις.
Η πραγματική λειτουργία των νοσοκομείων
Η σημερινή συζήτηση για το ΕΣΥ επικεντρώνεται συχνά στις πολύωρες αναμονές στα επείγοντα, στις κενές οργανικές θέσεις, στις καθυστερήσεις προγραμματισμένων χειρουργείων και στη δυσκολία πρόσβασης σε ορισμένες ειδικότητες.
Οι δυσκολίες αυτές δεν μπορούν να αξιολογηθούν μόνο με βάση τον αριθμό των νοσοκομείων. Απαιτείται να γνωρίζουμε πόσες κλίνες είναι πραγματικά διαθέσιμες, πόσα τμήματα λειτουργούν πλήρως, πόσες χειρουργικές αίθουσες χρησιμοποιούνται και πόσο προσωπικό υπάρχει σε κάθε βάρδια.
Ένα νοσοκομείο μπορεί να διαθέτει σύγχρονο εξοπλισμό αλλά να αδυνατεί να τον αξιοποιήσει πλήρως λόγω έλλειψης προσωπικού. Ένα άλλο μπορεί να εμφανίζει υψηλή πληρότητα επειδή δέχεται περιστατικά από πολύ ευρύτερη περιοχή από εκείνη που εξυπηρετεί καθημερινά.
Χωρίς στοιχεία για την προέλευση και τη βαρύτητα των περιστατικών, είναι δύσκολο να διαπιστωθεί αν μια περιοχή χρειάζεται περισσότερες κλίνες, καλύτερη στελέχωση, ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας ή διαφορετική κατανομή των περιστατικών μεταξύ των νοσοκομείων.
Σχεδιασμός με βάση τις πραγματικές ανάγκες
Η πολιτεία χρειάζεται μια ολοκληρωμένη εικόνα της νοσοκομειακής περίθαλψης στο λεκανοπέδιο, η οποία να συνδέει τα δημογραφικά δεδομένα με τις υποδομές, το ανθρώπινο δυναμικό, τη χρήση των υπηρεσιών και τα αποτελέσματα της θεραπείας.
Βασικοί δείκτες θα πρέπει να είναι:
οι δημόσιες νοσοκομειακές κλίνες και η πραγματική διαθεσιμότητά τους,
οι ελλείψεις ιατρικού, νοσηλευτικού και λοιπού προσωπικού,
ο αριθμός των προσερχομένων στα επείγοντα και οι χρόνοι αναμονής,
η λειτουργία των χειρουργικών αιθουσών και οι εκκρεμείς επεμβάσεις,
η προέλευση των περιστατικών και η κατανομή της ζήτησης ανά νοσοκομείο,
η χρήση των υπηρεσιών από διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες,
το κόστος της περίθαλψης σε σχέση με τον όγκο και τη βαρύτητα των περιστατικών.
Τα στοιχεία αυτά πρέπει να αξιολογούνται διαχρονικά, με σαφή μεθοδολογία και διάκριση μεταξύ του λεκανοπεδίου, της ευρύτερης Περιφέρειας Αττικής και της υπόλοιπης χώρας. Έτσι θα μπορεί να εντοπίζεται πού υπάρχει πραγματική έλλειψη δυναμικότητας και πού απαιτείται διαφορετικός σχεδιασμός.
Η υγεία όλων απαιτεί αποτελεσματική πολιτική
Η συζήτηση για τις χρόνιες ανεπάρκειες της νοσοκομειακής περίθαλψης δεν πρέπει να μετατρέπεται σε αντιπαράθεση μεταξύ πληθυσμιακών ομάδων. Η ανάγκη για περίθαλψη είναι ανθρώπινη ανάγκη και η προστασία της υγείας αποτελεί βασική υποχρέωση της πολιτείας.
Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, η κυβέρνηση οφείλει να γνωρίζει πόσοι άνθρωποι χρειάζονται υπηρεσίες, τι είδους υπηρεσίες χρειάζονται, πού τις αναζητούν και πόσοι πόροι απαιτούνται για την κάλυψή τους.
Η πληθυσμιακή εξέλιξη της Αθήνας, η γήρανση, οι μετακινήσεις πληθυσμών και η συγκέντρωση εξειδικευμένων υπηρεσιών καθιστούν αναγκαίο έναν σχεδιασμό που υπερβαίνει την απλή καταμέτρηση των νοσοκομείων. Χρειάζονται επαρκής στελέχωση, δίκαιη κατανομή πόρων και διαφανής αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Το έλλειμμα ιστορικών δεδομένων δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι κάθε προηγούμενη πολιτική απέτυχε. Θέτει, όμως, ζήτημα λογοδοσίας και δυσκολεύει τόσο την αποτίμηση του παρελθόντος όσο και τον σχεδιασμό του μέλλοντος.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα δημόσια νοσοκομεία διαθέτει το λεκανοπέδιο. Είναι αν οι δυνατότητές τους ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού που εξυπηρετούν.
Γιατί μια αποτελεσματική πολιτική δημόσιας υγείας ξεκινά από τη γνώση των αναγκών και κρίνεται από την έγκαιρη, ασφαλή και αξιοπρεπή περίθαλψη κάθε ανθρώπου που τη χρειάζεται.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου