Ο ΜΠΕΝΤΖΑΜΙΝ ΝΤΙΣΡΑΕΛΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟ 1830: ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ

Ο Μπέντζαμιν Ντισραέλι (Benjamin Disraeli, 1804–1881), μετέπειτα δύο φορές πρωθυπουργός της
Μεγάλης Βρετανίας, πραγματοποίησε το 1830–1831 ένα μεγάλο ταξίδι στη Μεσόγειο και την Ανατολή, διάρκειας περίπου δεκαεπτά μηνών. Συνοδευόμενος από τον William Meredith και τον James Clay, επισκέφθηκε την Ισπανία, τη Μάλτα, τα Επτάνησα, την Ήπειρο, την Πελοπόννησο και την Αθήνα, συνεχίζοντας κατόπιν προς την Κωνσταντινούπολη, την Παλαιστίνη και την Αίγυπτο.

Η παρουσία του στον ελληνικό χώρο τεκμηριώνεται από συγκεκριμένες ημερομηνίες. Στις 12 Οκτωβρίου 1830, ευρισκόμενος στο πλοίο Susan Yacht, έξω από την Πρέβεζα, έστειλε επιστολή στον Βρετανό πρόξενο William Meyer, ζητώντας πληροφορίες για την καραντίνα στην Αθήνα και το Ναύπλιο, καθώς και για τη δυνατότητα συνάντησης με τον Μεγάλο Βεζίρη. Στις 14 Οκτωβρίου ο Meredith έγραφε από την Άρτα ότι είχαν συναντήσει τον Καλίδ Μπέη και επρόκειτο να επισκεφθούν τον Ρεσίτ Πασά στα Ιωάννινα. Στις 18 και στις 30 Νοεμβρίου ο Ντισραέλι βρισκόταν στο Ναύπλιο. Η αλληλογραφία καταγράφει στη συνέχεια την παρουσία του στην Αθήνα, ενώ στις 3 Ιανουαρίου 1831 ο Clay έστελνε επιστολή από την Κωνσταντινούπολη, περιγράφοντας την προηγούμενη επίσκεψή τους στην Αθήνα, την είσοδό τους στην Ακρόπολη και τις εκδρομές στον Μαραθώνα και σε άλλες αρχαιολογικές τοποθεσίες.

Η Αθήνα που γνώρισε ο Ντισραέλι ήταν μια πόλη βαθιά τραυματισμένη από την Επανάσταση, με κατεστραμμένες κατοικίες, ερειπωμένα μνημεία και περιορισμένο πληθυσμό. Παρά την αναγνώριση της ελληνικής ανεξαρτησίας, η πόλη εξακολουθούσε να βρίσκεται υπό οθωμανικό έλεγχο. Η επίσκεψη στην Ακρόπολη, η οποία παρέμενε υπό την εξουσία της οθωμανικής φρουράς, αποτέλεσε σημαντικό μέρος της περιήγησής του.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι εκτιμήσεις του Σέρβου ιστορικού Μίλος Κόβιτς στο έργο του Disraeli and the Eastern Question (2010). Στο δεύτερο κεφάλαιο, «The Grand Tour», και ειδικότερα στην ενότητα «The Peloponnese and Athens: Contempt for the Greeks», ο συγγραφέας επισημαίνει ότι το ταξίδι συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας ολοένα πιο επιφυλακτικής, ακόμη και αρνητικής, στάσης του Ντισραέλι απέναντι στους Έλληνες και στην Ελληνική Επανάσταση. Ο νεαρός Άγγλος άρχισε να αντιμετωπίζει τις βαλκανικές εξεγέρσεις ως κινήσεις που μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τη ρωσική επέκταση και θεωρούσε τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου μοιραίο πολιτικό λάθος της Βρετανίας και των συμμάχων της. Αντίθετα, αναπτύχθηκε μέσα του μια συμπάθεια προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία συνδεόταν με τον ρομαντισμό της Ανατολής, τον φόβο απέναντι στη Ρωσία και την αίσθηση πολιτικής και κοινωνικής συγγένειας με την οθωμανική άρχουσα τάξη.

Οι εμπειρίες αυτές επηρέασαν και τη λογοτεχνική του παραγωγή, ιδίως το μυθιστόρημα The Rise of Iskander (1833). Κυρίως, όμως, συνέβαλαν στη διαμόρφωση των αντιλήψεών του για το Ανατολικό Ζήτημα, οι οποίες αργότερα θα επηρέαζαν την εξωτερική πολιτική της Βρετανίας κατά την κρίση του 1875–1878 και το Συνέδριο του Βερολίνου. Έτσι, η επίσκεψή του στην Ελλάδα δεν υπήρξε απλώς ένα επεισόδιο νεανικής περιήγησης, αλλά μια εμπειρία με μακροπρόθεσμη σημασία για την πολιτική και ιδεολογική του εξέλιξη.